OPIS SZLAKU

Posted on

opis

Szlak architektoniczny Stefana Szyllera. Prace na ziemi radomskiej

Most Poniatowskiego w Warszawie, wieża klasztoru jasnogórskiego, siedziba Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych, gmach główny Politechniki Warszawskiej… Większość z nas nie miałaby kłopotu z przypisaniem autorstwa tych obiektów Stefanowi Szyllerowi – jednemu z najwybitniejszych przedstawicieli historyzmu. To oczywiście najbardziej znane z jego dzieł, ale przecież nie jedyne. Kilkanaście prac Stefana Szyllera można oglądać także w samym Radomiu i okolicznych miejscowościach. Zapewne zdecydowanie mniej osób wie, że warszawski architekt projektował dla różnych zleceniodawców na ziemi radomskiej przez prawie 40 lat – od ok. 1890 do 1931 r. Najhojniej „obdarował” radomską parafię Najświętszego Serca Jezusowego – według jego koncepcji powstał nie tylko kościół, ale także tymczasowa kaplica; również on sporządził plany domu dla księży. Nic więc dziwnego, że to parafia na Glinicach postanowiła przypomnieć zarówno samego Stefana Szyllera, jak i to, co stworzył w Radomiu i okolicach oraz co tutaj zaprojektował, a co z różnych powodów nie zostało zrealizowane. Tak powstał Szlak Architektoniczny Stefana Szyllera.

Na ziemi radomskiej według planów znakomitego architekta wznoszono nie tylko budowle nowe. Szyller projektował również przebudowy i rozbudowy istniejących obiektów, zajmował się pracami restauratorskimi. Są tu realizacje zarówno z początków pracy zawodowej, jak i koncepcje powstałe pod koniec życia, można więc, wędrując szlakiem Stefana Szyllera, prześledzić etapy jego poszukiwań – w ramach historyzmu – stylu narodowego. Typowe dla fazy historyzmu bogactwo form, plastyczność elewacji i monumentalizm prezentuje kościół w Jedlni-Poświętnem (uważany zresztą przez Szyllera za jedno z najważniejszych dzieł). Przykładem eklektycznego jeszcze myślenia jest pierwotnie gotycki kościół w Cerekwi, który architekt zakomponował tak, jakby powstawał etapami w ciągu wieków. Ale wielostylowość na rzecz dyscypliny w kompozycji porzuca, pracując nad projektem kościoła w Sadach. W przypadku koncepcji powojennych z kolei „cytuje” najlepsze wzory polskiej architektury. Tak więc wieże kościołów w Białobrzegach, Pionkach i na radomskich Glinicach zdobią neobarokowe hełmy, wzorowane na zwieńczeniu północnej wieży katedry na Wawelu. Pionkowska Święta Barbara ma ponadto wejście przypominające kruchtę kościoła mariackiego w Krakowie. I w świątyni pionkowskiej, w i białobrzeskiej zastosował Szyller – uważane przez siebie za typowe dla polskiej odmiany renesansu – półkoliste portale z boniowanymi lizenami po bokach czy niewielkie pilastry podtrzymujące gzyms z dekoracją wolutową.

Wyjątkowo dbały o polskie dziedzictwo narodowe i zajmujący się nieomal od początku działalności restaurowaniem zabytków, odnowił Szyller gotyckie kościoły w Radomiu i Szydłowcu.

Na szlaku znajdują się także budynki Polskiego Monopolu Tytoniowego w Radomiu, uważane dzisiaj za znamienity przykład architektury modernizmu (czy ekspresjonizmu).

Uzbrojeni w wiedzę o radomskim Szyllerze, będziemy mogli poszukać charakterystycznych dla niego budowli również w innych miastach Polski. Albo też podjąć inne tropy – Jana Kantego Fontany, Antonia Corazziego, Jakuba Kubickiego, Jana Henryka Rosena czy Wiesława Müldner-Nieckowskiego…