Kościół pw. Świętego Idziego w Suchej

Posted on

12-Sucha

Przebudowa kościoła Antonio Corazziego. Zaprojektowany prawdopodobnie w 1907 lub 1908 r., budowany w latach 1910–13.

Budowla eklektyczna z przewagą cech renesansowych o włoskiej i polskiej proweniencji. Murowana z cegły, tynkowana. Kościół jest trójnawowy, bazylikowy, o pięcioprzęsłowym korpusie z transeptem, poprzedzonym czworoboczną wieżą ujętą parą aneksów. Prezbiterium szerokości i wysokości nawy, jednoprzęsłowe, zamknięte półkoliście, z zakrystią i składzikiem po bokach. Elewacje, zwieńczone belkowaniem, opięte w narożach pilastrami. Wejście ma uszakowe obramowanie. Wysunięta wieża jest trójkondygnacyjna; w ostatniej kondygnacji cylindryczna, w przyziemiu poprzedzona płytkim ryzalitem ujętym parami pilastrów zwieńczonych odcinkami gzymsu i dźwigających trójkątny naczółek. W drugiej kondygnacji dekoracja płycinowa, trzecia opięta pilastrami, z półkoliście zamkniętymi oknami, zwieńczona pełną attyką z cokolikami charakterystyczną dla stylu narodowego. Elewacje boczne w partii apsydy opięte pilastrami. Dachy są dwuspadowe. Nad apsydą znajduje się półkopuła, nad wieżą zaś kopuła z latarnią, a na kalenicy sygnaturka.

W nawie głównej i prezbiterium sklepienia beczkowe z lunetami na gurtach, w nawach bocznych sklepienia kolebkowo-krzyżowe, a w ramionach transeptu – krzyżowe. Na skrzyżowaniu naw mamy pozorną kopułę. W ścianach nawy głównej półkoliste arkady, a powyżej wydatne belkowanie. Półkoliste arkady skrzyżowania naw wsparte na pilastrach kompozytowych. Ściany naw bocznych rozczłonkowane są pilastrami zwieńczonymi odcinkami gzymsu. Chór otwarty do nawy półkolistą arkadą.

Parafia w Suchej erygowana została ok. 1390 r. i wtedy wybudowano drewniany kościół. Murowana świątynia wzniesiona została w latach 1839–43, staraniem ks. Tomasza Koryckiego. Zaprojektował ją Antonio Corazzi (1792–1877), włoski architekt, przedstawiciel klasycyzmu, działający w Polsce w latach 1819–1847; autor m.in. Teatru Wielkiego w Warszawie i pałacu Komisji Województwa Sandomierskiego w Radomiu. Nie wiemy, jak kościół wyglądał, ponieważ nie zachowała się żadna fotografia. Opis znajdziemy w Monografii dekanatu kozienickiego ks. Jana Wiśniewskiego: „Długość kościoła wynosi 40 ¾ łok. [1 łokieć – ok. 0,59 cm; przyp. autor], szerokość 24, wysokość 12 ½ łok. Niezwykle niski dach ma pospolitą kopułę. Sześć filarów podpiera sufit. Prezbyterjum tworzy niska, półokrągła nisza. Chór wspierają dwie jońskie kolumny, cztery zdobią fronton”. Kościół był trzynawowy.

Parafia w Suchej się rozrastała, przybywało wiernych i świątynia stawała się dla nich za mała. W początkach XX w., kiedy proboszczem został ks. Antoni Ostrach, zdecydowano o powiększeniu kościoła. Ale władze carskie kazały czekać i ponawiać prośby. Dopiero po dwóch latach pertraktacje zakończyły się pomyślnie. W ostatnich dniach 1907 r. ks. Ostrach pisał do biskupa sandomierskiego: „Wskutek postanowienia parafian, powiększenia kościoła w parafii Sucha, zrobiony przez pana Szyllera budowniczego z Warszawy anszlag o zatwierdzenie upraszam”. Skoro był już gotowy kosztorys (anszlag), architekt musiał wcześniej przygotować choćby szkice budowli, a niewykluczone, że i cały projekt.

Budowa trwała trzy lata, a rozpoczęto ją w 1910 r. Kosztowała 24 tys. rubli rosyjskich. Wobec braku dokumentów i przedstawień kościoła Corazziego trudno powiedzieć, co – i czy w ogóle – Szyller pozostawił z pierwotnej substancji. Jeśli jednak ks. Wiśniewski podał rzeczywiste wymiary starej świątyni, to jej szerokość po przebudowie – poza transeptem – właściwie się nie zmieniła. Budowla jest natomiast o ponad 10 m dłuższa i o tyle samo wyższa. Kościół zyskał wieżę, a do prezbiterium dobudowano składzik i zakrystię.

Stefanowi Szyllerowi przypisywane jest niekiedy autorstwo ołtarza głównego i dwóch bocznych oraz ambony. Nie byłoby w tym nic dziwnego, ponieważ zdarzało się, zwłaszcza w początkowych latach, że architekt projektował także wyposażenie „swoich” kościołów. Wiadomo, że ołtarz główny został do Suchej przywieziony w częściach w 1914 r. Taką datę nosi bowiem gazeta, którą znaleziono w jego wnętrzu podczas prowadzonych współcześnie prac konserwatorskich. Przy tej okazji odkryto też karykaturę i napis „Michał Włos – dumny rzeźbiarz” na jednej z kolumn przy gzymsie ołtarza.

W wyposażeniu kościoła znajduje się kilka niezwykle cennych zabytków, m.in. obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem z 1647 r., barokowy obraz „Ecco Homo” z XVIII w. czy dwa barokowe krucyfiksy, w tym jeden z relikwią św. Feliksa. Z dawnej świątyni pochodzi obraz św. Idziego „dobrego pędzla” (olej malowany na płótnie) i bogato rzeźbiony konfesjonał.

Na podstawie książki Małgorzaty Omilanowskiej Architekt Stefan Szyller 18571933 oraz przewodnika Szlak architektoniczny Stefana Szyllera. Prace na ziemi radomskiej.

 

GALERIA FOTOGRAFII – NA ZEWNĄTRZ

GALERIA FOTOGRAFII – WNĘTRZE