Kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Przytyku

Posted on

05-Przytyk

Budowa kościoła. Zaprojektowany w 1927 r., budowany w latach 1930–1935.

Neobarokowy, z elementami renesansu polskiego. Murowany z cegły, tynkowany. Korpus trójnawowy, trójprzęsłowy i halowy, poprzedzony niewielkim, międzywieżowym przęsłem mieszczącym kruchtę i chór. Prezbiterium jednoprzęsłowe, nieco węższe i niższe od nawy głównej, zamknięte prosto, z przylegającymi po bokach kaplicą i zakrystią. Elewacje, z gzymsem cokołowym i podokiennym, opięte zostały płaskimi szkarpami, a zwieńczone zredukowanym belkowaniem. Fasada symetryczna, trójosiowa, z lekko wystającym ryzalitem środkowym, kryjącym nawę główną. Ryzalit dwukondygnacjowy – przepruty w pierwszej kondygnacji drzwiami z neobarokowym sztukatorskim portalem, a w drugiej kolistą rozetą – zwieńczony został szczytem ujętym w spływy wolutowe, z półkoliście zamkniętym oknem. Po bokach umieszczono dwie niskie, czworoboczne, trójkondygnacyjne wieże z półkoliście zamkniętymi portalami w pierwszej kondygnacji, podobnymi oknami w drugiej i okulusami w trzeciej, opiętej w narożach pilastrami. Dachy dwuspadowe kryte blachą, na wieżach niskie blaszane hełmy, na kalenicy sygnaturka.

W środku mamy sklepienia krzyżowe na gurtach, spływających na pilastry opinające ściany naw, przecięte półkolistymi arkadami międzynawowymi. Ściany naw bocznych mają podziały dwustrefowe; w pierwszej strefie – głębokie półkoliste wnęki; powyżej nich znajduje się wydatny gzyms, a nad nim półkoliście zamknięte okna. Chór otwarty półkolistą arkadą z tralkową balustradą w ścianie parapetowej. Półkoliście zamknięta jest także arkada kaplicy południowej i wejście do kruchty.

Pierwszy drewniany kościół powstał w Przytyku w 1511 r. Trzeci i ostatni wybudowano w końcu XVII w. Po 100 z górą latach wymagał ciągłych napraw, ale budowę nowej murowanej świątyni „wobec niechęci ze strony dworu, ubóstwa parafian, a jeszcze więcej – z powodu małej ich liczby” odkładano ciągle na lepsze czasy. W końcu dłużej się nie dało – żaden remont walącej się budowli uratować już nie mógł. W 1923 r. zamówiono więc „projekt szkicowy” u znanego radomskiego architekta Kazimierza Prokulskiego. Prokulski zaproponował nawet dwie wizje świątyni, ale społeczności Przytyka żadna z nich się nie spodobała. W tej sytuacji w 1927 r. „zwrócili się parafianie do p. Stefana Szyllera – budowniczego w Warszawie, twórcy wieży jasnogórskiej i wykonawcy planów nowego kościoła w Cerekwi”. Ten jednak, jak się okazało, wcale łatwiejszego zadania niż jego poprzednik nie miał. Kiedy przedstawił projekt kościoła jednonawowego, „zbuntowani mieszkańcy wsi Studzienice Stare całą parafią i bez względu na koszta zażądali zmiany” – kościół ma być trzynawowy i z dwiema wieżami. „My dajemy pieniądze, to kościół musi być według naszej woli budowany albo niech nie będzie żaden” – argumentowali. Ks. proboszcz Jan Lipiński na opinię parafian nie zdołał wpłynąć, więc Szyller przedstawił nową koncepcję. Szkice i projekt kosztowały 5 tys., obliczenia statyczne – 1,3 tys., a rysunki robocze 2 tys. zł. Koszty budowy oszacowano na 249 tys. 597 zł i 19 gr.

Kamień węgielny pod budowę poświęcony został 14 czerwca 1930 r., a poświęcenie kościoła w stanie surowym – przy okazji pierwszej mszy świętej – miało miejsce 22 września 1935. Wykończono obiekt w roku następnym. Konsekracja świątyni nastąpiła dopiero 29 lipca 1962 r.

Parafianie najwyraźniej zaakceptowali wizję Szyllera, ale nie wszystkim przypadła do gustu. Tak dzieło warszawskiego architekta zrecenzował proboszcz, ks. Jan Chałupczak w Inwentarzu Fundi Instructi z 1949 r.: „Całość harmonijna, chociaż front mało efektowny, mało urozmaicony, przypomina jakiś szablon szopki kolędowej wyciętej z kartonu, może należałoby podnieść wieże o jeszcze jedno piętro”.

W prezbiterium zamiast ołtarza głównego znajduje się malowidło Jana Henryka Rosena „Znalezienie Krzyża Świętego”.

Na podstawie książki Małgorzaty Omilanowskiej Architekt Stefan Szyller 18571933 oraz przewodnika Szlak architektoniczny Stefana Szyllera. Prace na ziemi radomskiej.



Zobacz też – Szlak Rodu Kochanowskich

 

GALERIA FOTOGRAFII – NA ZEWNĄTRZ

GALERIA FOTOGRAFII – WNĘTRZE