Kościół pw. Świętej Barbary w Pionkach

Posted on

04-Pionki

Budowa kościoła. Projekt powstał prawdopodobnie w 1928 r. Budowany w latach 1928–32.

W stylu zmodernizowanego baroku z elementami neorenesansu polskiego. Murowany z cegły, tynkowany. Trójnawowy, bazylikowy. Trójprzęsłowy korpus z transeptem o ramionach zakończonych niewielkimi, trójbocznie zamkniętymi kaplicami. Prezbiterium nieco niższe i węższe od nawy, półkoliste, z przylegającymi: kaplicą na planie krzyża greckiego i prostokątnym pomieszczeniem zakrystii ze skarbczykiem na piętrze. Z zewnątrz prezbiterium zostało opięte płaskimi szkarpami, a ściany naw i kaplic – pilastrami zwieńczonymi odcinkami gzymsu. Wieża frontowa ma cztery kondygnacje i lekko zwężające się ku górze ściany. Poprzedzona jest półkolistym gankiem wspartym na czterech kolumnach i zwieńczonym półkopułą z neobarokową latarenką; wszystko wzorowane na kruchcie kościoła Mariackiego w Krakowie. W trzeciej kondygnacji wieży mamy smukłe, półkoliście zamknięte okna, nad którymi znajduje się wyłamany półkoliście gzyms. Ostatnie piętro jest ośmioboczne, zwieńczone dwukondygnacyjnym neobarokowym hełmem, nawiązującym do form zwieńczenia północnej wieży katedry na Wawelu. Boczne wieżyczki są trójkondygnacyjne, dołem czworoboczne, a w ostatniej kondygnacji ośmioboczne; przejścia między narożnikami drugiej kondygnacji a oktogonem zaakcentowane zostały spływami. W dolnych kondygnacjach wieżyczek umieszczono neorenesansowe portale; same wieżyczki są zwieńczone hełmami, również neobarokowymi, otoczonymi u podstawy wieńcem cokolików z kulami. Ramiona transeptu zwieńczone neobarokowymi szczytami, z wolutowymi spływami i cokolikami z kulami. Elewacja przybudówki mieszczącej zakrystię w drugiej kondygnacji opięta lizenami, z półkolistymi okienkami; ponad gzymsem w narożach – attyka ze spływami i kulami. Dachy dwuspadowe, nad prezbiterium w postaci półstożka, nad kaplicami trójpołaciowe. Na skrzyżowaniu naw neobarokowa sygnaturka.

We wnętrzach sklepienia krzyżowe na gurtach; kaplica wschodnia ma kopułą z latarnią. Ściany nawy głównej przeprute półkolistymi arkadami i opięte jońskimi pilastrami dźwigającymi belkowanie z wydatnym gzymsem. Chór otwarty do nawy półkolistą arkadą.

W związku z powstaniem Państwowej Wytwórni Prochu i Materiałów Kruszących do malutkiego Zagożdżonu napływa coraz więcej osób – pracowników i ich rodzin. Na mszę muszą chodzić do oddalonej o 7 km Jedlni. Ale nie tylko to wydaje się nowym mieszkańcom osady uciążliwe. Pracownicy PWPiMK, gdzie produkcja była niebezpieczna i zdarzały się wypadki, potrzebowali księdza na miejscu. Tylko połowicznie rozwiązywało problem urządzenie – w 1924 r. – prowizorycznej kaplicy w starym baraku. Mieszkańcy Zagożdżonu chcieli mieć swoją parafię i swój normalny kościół, a dla wszelkich zabiegów w tym względzie powołali Komitet Budowy Kościoła. Plac pod świątynię obiecała od razu Wytwórnia, a bp Piotr Kubicki mianował ks. Edwarda Ptaszyńskiego wikariuszem parafii Jedlnia z rezydencją w Zagożdżonie. Ponieważ działka pod budowę należała do PWPiMK, na początku 1927 r. komitet zwrócił się do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych z prośbą o wyrażenie zgody na budowę świątyni. Taką zgodę szybko otrzymał. Pracownikom Wytwórni wydawało się zapewne oczywiste, że cała inwestycja będzie ich dziełem. Przecież zakład bezpłatnie przekazał ziemię, oni się opodatkowali na budowę, więc także oni powinni mieć wpływ na wygląd świątyni. Najlepiej, żeby jej projekt przygotował ktoś miejscowy, z Wytwórni. Wybór padł na znanego już z innych realizacji w Zagożdżonie inżyniera Eugeniusza Czyża. Czyż wraz z technikiem Janem Kałaską zaprojektowali nowoczesny kościół, a komitet budowy udał się z nim, w 1928 r., do Sandomierza. Jednak kuria biskupia odrzuciła przedstawiony plan. Wkrótce ks. Ptaszyński zdobył – jak podaje kronika parafialna – plany „słynnego architekta Szyllera”. I ten projekt kuria zaakceptowała. Pod koniec 1928 r. wykonano już roboty ziemne i założono fundament pod kościół.

12 maja 1929 r. bp Marian Ryx erygował nową parafię w Zagożdżonie, przy kościele pod wezwaniem świętej Barbary. Od tego momentu rozpoczyna się zbiórka pieniędzy na budowę. Do Wytwórni Prochu przyjeżdża Ignacy Mościcki, co daje ks. proboszczowi Edwardowi Ptaszyńskiemu możliwość zapoznania prezydenta Rzeczypospolitej z potrzebami młodej parafii. Mościcki i jego asystent nie tylko złożyli pieniężną ofiarę, ale także obiecali przydział „300 metrów sześciennych drzewa budulcowego”.

W latach 1929–1930 wzniesiono ściany świątyni i zbudowano sklepienie. Wykonana została także konstrukcja dachu, który pokryto blachą ocynkowaną. W dokumentach archiwalnych tak napisano o świątyni: „Kościół parafialny murowany w stylu barocco o trzech nawach w formie krzyża. […] Posiada 6 wieżyczek miedzią krytych. Wraz z murami jest 40 metrów szeroki i 18 metrów wysoki. Boczne nawy są 5 metrów wysokie”. W roku 1932 powstały wieże i ganek; położona została też instalacja elektryczna i ułożono posadzkę. Główny ołtarz wykonał sztukator Antoni Chmielewski. Umieszczono w nim dużą figurę świętej Barbary – patronki dobrej śmierci, z symbolami męczeństwa: mieczem, kielichem i wieżyczką u podnóża. 4 grudnia 1933 r., w uroczystej procesji, w asyście wielu kapłanów i kilku tysięcy mieszkańców Pionek (w tym roku zmieniono nazwę Zagożdżon na Pionki) przeniesiono Najświętszy Sakrament z kaplicy do nowego kościoła.

Na podstawie książki Małgorzaty Omilanowskiej Architekt Stefan Szyller 18571933 oraz przewodnika Szlak architektoniczny Stefana Szyllera. Prace na ziemi radomskiej.

 

GALERIA FOTOGRAFII – NA ZEWNĄTRZ

GALERIA FOTOGRAFII – WNĘTRZE