Kościół pw. Świętej Trójcy w Białobrzegach

Posted on

01-Bialobrzegi

Budowa kościoła. Zaprojektowany w 1931 r., budowa trwała w latach 1933–39 i 1953–57.

W stylu zmodernizowanego baroku, z elementami neorenesansu. Murowany z cegły, granitu i żelazobetonu, tynkowany, orientowany. Korpus jest trzynawowy, trójprzęsłowy, halowy. Prezbiterium jednoprzęsłowe, od wewnątrz zamknięte półkoliście, od środka trójbocznie, ujęte po bokach czworoboczną zakrystią i kaplicą na planie kwadratu. Z zewnątrz kościół oszkarpowany, zwieńczony pasami dekoracji sgraffitowej z motywami neomanierystycznych ornamentów. Czterokondygnacyjna wieża ujętą aneksami i parą krucht bocznych. W pierwszej kondygnacji wieży półkolisty portal, ujęty boniowanymi pilastrami dźwigającymi lizeny pokryte sztukatorską dekoracją ornamentalną, zwieńczone odcinkiem belkowania i cokolikami ujętymi spływami wolutowymi. W drugiej kondygnacji zamknięte półkoliście okno, a w trzeciej triada blend wypełniona dekoracją sgraffitową. Czwarta kondygnacja jest znacznie węższa, w narożach ma cztery mniejsze wieżyczki przykryte hełmami. Hełm całej wieży nawiązuje do form zwieńczenia północnej wieży katedry wawelskiej. Kruchty boczne również mają półkoliste portale, zwieńczone wolutowymi spływami. Dachy dwuspadowe, nad prezbiterium wielopołaciowe.

W nawie głównej i prezbiterium sklepienia kolebkowe z lunetami na gurtach, w nawach bocznych – krzyżowe, w kruchcie gwiaździste, w kaplicy – spłaszczona kopuła. Ściany naw rozczłonkowane pilastrami toskańskimi zbierającymi gurty sklepienne, arkady międzynawowe zamknięte półkoliście. Chór otwarty do nawy głównej półkolistą arkadą, pod nim kruchta, też otwarta arkadą. Okna są prostokątne, zamknięte półkoliście, w zakrystii termalne. W prezbiterium sztukatorski portal – podobny do tego w wejściu głównym – prowadzący do kaplicy.

Parafia z pierwszym, drewnianym kościołem powstała prawdopodobnie ok. 1600 r. W latach 1771–73 wybudowano kolejną, modrzewiową świątynię – z fundacji Pawła Boskiego, dziedzica Białobrzegów, chorążego i podkomorzego ziemi czerskiej.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości społeczność Białobrzegów zaczęła myśleć o budowie nowego, tym razem murowanego kościoła. Pierwsze ofiary na ten cel parafianie składali już w 1919 r. Do wysiłku tego zachęcał sam bp Paweł Kubicki, a i nowy proboszcz – ks. Stanisław Jakóbowski – niemało nad tym pracował. Jednak komitet budowy kościoła zawiązał się dopiero na początku 1930 r. W kwietniu jego członkowie postanowili przeprowadzić coś w rodzaju konkursu, tzn. „zwrócić się do architektów w Radomiu i Warszawie w kwestii planów, kosztorysów i szkiców” przyszłej budowli. Nie wiadomo, niestety, czy i kogo ostatecznie białobrzeżanie poprosili o zajęcie się projektowaniem świątyni. Wiemy natomiast, że już pod koniec lipca 1930 r. do Białobrzegów przyjechał Stefan Szyller „w celu zbadania terenu pod przyszły kościół i rozpatrzenia planu sytuacyjnego”. Jednocześnie komitet przedstawił architektowi swoje życzenia – świątynia ma pomieścić 1500 osób, mieć trzy nawy i trzy ołtarze oraz „kaplicę ogrzewaną z oddzielnym wejściem, zakrystię ze skarbczykiem, chór obszerny”. Kwestię, czy kościół będzie jedno- czy dwuwieżowy, pozostawiono uznaniu parafian.

Umowa z Szyllerem została podpisana 5 września 1930 r., a pierwsze szkice do Białobrzegów dotarły 5 stycznia 1931. Komitet miał do pomysłu zastrzeżenia – świątynia powinna być mniejsza. Poprawiony projekt był gotowy zapewne w maju lub na początku czerwca, bo 16 czerwca 1931 r. został zaaprobowany przez kurię diecezjalną. Jednak komitet zdecydował, że od razu z budową nie ruszy. Ostatecznie kopanie fundamentów rozpoczęto w maju 1933 r., a więc na miesiąc przed śmiercią Stefana Szyllera.

Zaawansowane mocno prace przerwał wybuch II wojny światowej. Wznowione zostały dopiero w 1953 r. 15 października 1957 ukończono budowę wieży. Konsekracja nowego kościoła odbyła się 17 sierpnia 1958 r.

Najcenniejszym zabytkiem Świętej Trójcy jest kamienna chrzcielnica, pochodząca najprawdopodobniej z pierwszego białobrzeskiego kościoła. Z kolejnej świątyni zachował się obraz Matki Bożej Łaskawej (olej na płótnie) – dar hrabiny Józefy z Tyszkiewiczów Wodzyńskiej, przeniesiony w uroczystej procesji z dóbr w Suchej 28 maja 1860 r., i obraz Świętej Trójcy, jak twierdzi ks. Jan Wiśniewski, „przypominający bardzo Świętokrzyski obraz Smuglewicza” [Franciszka, 1745–1807; malarz i rysownik – przyp. autor], obraz św. Apostołów Piotra i Pawła z XVIII w. i obraz św. Rocha. Współcześnie, w 1959 r., św. Rocha oraz św. apostołów Piotra i Pawła namalował dla Białobrzegów Wiesław Müldner-Nieckowski (1915–1982; rzeźbiarz, malarz i architekt wnętrz), kiedy wraz z Bogdanem Nowickim wykonywał malowidła w prezbiterium (niezachowane). Także Müldner-Nieckowski jest projektantem ambony, przypisywanej niekiedy Stefanowi Szyllerowi.

Na podstawie książki Małgorzaty Omilanowskiej Architekt Stefan Szyller 18571933 oraz przewodnika Szlak architektoniczny Stefana Szyllera. Prace na ziemi radomskiej.

 

GALERIA FOTOGRAFII – NA ZEWNĄTRZ

GALERIA FOTOGRAFII – WNĘTRZE